Erretirorako trantsizioa helduaroko aldaketa garrantzitsuenetako bat da. Hala ere, askotan ez da beste bizi-etapen arreta berarekin prestatzen.

Urteetan zehar, lanak gure egunerokoa antolatzen du, gure erritmoak markatzen ditu, gure harreman sozialak egituratzen ditu eta gure identitatean ekarpen esanguratsua egiten du. Horregatik, lan-bizitza uzteko unea iristen denean, errutina aldatzeaz gain, aldaketa sakona gertatzen da maila psikologikoan, emozionalean eta sozialean.

Ilusioa vs ziurgabetasuna

Pertsona askorentzat, erretirorako trantsizioa ilusioz itxarondako etapa da, atsedenari, askatasunari eta denbora pertsonal gehiago izateko aukerari lotua. Hala ere, ikuspegi hori hain agerikoa ez den beste errealitate batekin batera bizi da: ziurgabetasunaren agerpena, galera sentsazioa edo bizimodu berri batera egokitzeko zailtasuna.

Prozesu hori ez da uniformea, pertsona bakoitzak desberdin bizi baitu, bere historiaren, testuinguruaren eta dituen baliabide pertsonalen arabera.

Lanaren eginkizuna gure gizartean

Erretirorako trantsizioaren konplexutasuna azaltzen duen faktore nagusietako bat gure gizartean lanak duen zeregin nagusia da. Bere funtzio ekonomikoaz gain, lanak funtzio antolatzailea betetzen du eta gure eguneroko ekintza gehienei zentzua ematen die. Helburuak, erantzukizunak eta erabilgarritasun-sentsazioa ematen dizkigu. Gainera, eguneroko interakzio soziala errazten du, askotan urteetan mantentzen diren loturak sortuz.

Ardatz egituratzaile hori desagertzen denean, pertsona askok aurkitzen dute kudeatzen zaila izan daitekeen denbora libre kopuru bat. Hasiera batean abantaila bezala sumatzen dena, ezinegon iturri bihur daiteke denbora hori nola antolatu ez badakigu edo esanguratsuak suertatzen diren jarduerak aurkitzen ez badira.

Alde horretatik, erretirorako trantsizioak birdoitze-prozesu bat dakar, eta, prozesu horretan, beharrezkoa da errutina berri bat berreraikitzea, malguagoa izan arren, egunerokotasunari nolabaiteko ordena eta koherentzia ematen jarraituko duena.

Identitatea birdefinitzea

Beste alderdi klabe batek identitatearekin du zerikusia. Lan-etapan, ohikoa da pertsonak beren lanbidearen arabera definitzea. “Medikua naiz”, “irakaslea naiz” edo “mekanikoa naiz” bezalako esapideek islatzen dute lana zenbateraino den autokontzeptuaren parte.

Erretirorako trantsizioan, erreferentzia hori desagertu egiten da edo pisua galtzen du, eta horrek hutsune edo desorientazio sentsazioa sor dezake. Hori dela eta, zereginetako bat identitatea rol profesionaletik harago birdefinitzea da, agian bigarren mailan geratu ziren beste dimentsio pertsonal batzuk integratuz.

Erretiroa, dolu bat bezala

Ikuspegi emozionaletik, erretirorako trantsizioak hainbat erreakzio eragin ditzake:

Pertsona batzuk lasaitu egiten dira, batez ere beren lana estres- edo higadura-maila altuei lotuta bazegoen.
Beste batzuek, berriz, poza sentitzen dute beren buruarentzat edo beren senideentzat denbora gehiago izateko aukeraren aurrean.
Hala ere, ziurgabetasuna, tristura edo galera sentsazioa bezalako zirrarak agertzea ere ohikoa da. Zenbait kasutan, prozesu hori dolu baten antzekoa izan daiteke, ez erretiroa berez zerbait negatiboa delako, baizik eta bizitzaren etapa esanguratsu baten itxiera dakarrelako.

Erretirorako prestatu

Psikogerontologiako ikerketak agerian utzi du erretirorako trantsizioa bizitzeko modua, neurri handi batean, faktore hauen mende dagoela: aurretiko plangintza, osasun-egoera, gizarte-sarea edo pertsonak lanari ematen dion esanahia. Adibidez, lan-eremutik kanpo interesak eta jarduerak garatu dituzten pertsonak hobeto egokitu ohi dira, beren denbora egituratzeko eta gogobetetasun pertsonala aurkitzeko baliabide alternatiboak baitituzte.

Ildo horretan, Amerikan Psychological Association bezalako erakundeek etapa honetarako psikologikoki prestatzearen garrantzia nabarmentzen dute, ez soilik ikuspuntu ekonomikotik, baita emozionaletik eta sozialetik ere.

Erretirorako trantsiziorako prestatzeak esan nahi du garaia iritsi baino lehen hausnartzen hastea. Kontua ez da bakarrik aisialdiarekin zer egin pentsatzea, baizik eta etapa berri honetan nolako bizitza eraiki nahi den planteatzea. Horren barruan sar daitezke hobbyei berriro heltzea, interes berriak esploratzea, komunitate-jardueretan inplikatzea edo harreman pertsonaletan denbora gehiago ematea. Aurre-hartze prozesu horri esker, aldaketa ez da bat-bateko haustura gisa bizi, eboluzio natural gisa baizik.

Egunerokoa egituratu

Era berean, egunerokotasunean nolabaiteko egitura mantentzea funtsezkoa da. Erretiroak malgutasun handiagoa eskaintzen badu ere, errutinarik ez izateak desantolaketa eta gogogabezia sor ditzake:

Gutxi gorabeherako ordutegiak ezartzeak, jarduerak planifikatzeak eta ohitura osasungarriak izateak egonkortasun-sentsazioa sortzen laguntzen du. Ildo horretan, jarduera fisikoa txertatzea, elikadura zaintzea eta loaren higiene egokia izatea funtsezko alderdiak dira ongizate orokorrerako.
Gizarte-harremanek garrantzi berezia dute erretirorako trantsizioan. Lankideekin eguneroko harremana galtzeak elkarrekintzarako aukerak murriztu ditzake, eta horrek, kasu batzuetan, isolamendua errazten du. Horregatik, garrantzitsua da gizarte-loturak sustatzea eta mantentzea, bai familiaren bidez, bai lagunen bidez, bai taldeko jardueretan parte hartuz. Harreman horien kalitateak eragin zuzena du osasun emozionalean eta ongizatearen pertzepzioan.
Funtsezko beste elementu bat zentzuaren bilaketa da. Erretirorako trantsizioak bizi-xedea birdefinitzeko beharra planteatzen du. Horrek ez du esan nahi proiektu handiak egin behar direnik, baizik eta pertsonarentzat esanguratsuak diren jarduerak aurkitu behar direla. Zerbait berria ikasten, gizarte-ekimenetan parte hartzen, beste pertsona batzuk zaintzen edo interes sortzaileak garatzen saia daiteke. Denborak balioa duela eta eguneroko ekintzek proiektu pertsonal koherente bati laguntzen diotela sentitzea da garrantzitsuena.

Etapa honek aukerak eskaintzen dituen arren, kasu batzuetan egokitzeko zailtasunak ager daitezke. Erretirorako trantsizioarekin batera hainbat sintoma agertzen direnean, hala nola tristura iraunkorra, antsietatea, isolamendua edo jarduerekiko interesa galtzea, gomendagarria izan daiteke laguntza profesionala bilatzea. Esku-hartze psikologikoak lagundu dezake prozesua ulertzen, baliabide pertsonalak identifikatzen eta estrategiak garatzen etapa berri horri modu osasungarriagoan aurre egiteko.

Erretiroa, prozesu konplexua

Azken batean, erretirorako trantsizioa prozesu konplexua da, eta aldaketak dakartza bizitzako hainbat arlotan. Kontua ez da bakarrik lan egiteari uztea, baizik eta norberaren existentzia berrantolatzea esanahi, errutina eta harreman berrien inguruan. Ziurgabetasuna eta zailtasunak sor ditzakeen arren, azkuntza pertsonalerako, autozaintzarako eta norberaren interes eta balioekin bat datorren eredu bat garatzeko aukera ere bada.

Etapa aktibo baten amaiera izatetik urrun, erretiroa bizitzeko modu berri baten hasiera bihur daiteke, askeagoa, kontzienteagoa eta, askotan, gogobetegarriagoa. Erretirorako trantsizioa behar bezala ulertzea eta laguntzea funtsezkoa da etapa honetako ongizatea eta bizi-kalitatea hobetzeko, bai maila indibidualean, bai maila sozialean.

Noemí Ruiz, psikologoa