Etxe bat galtzeak mundu bat galtzea esan nahi duenean: etxegabetzeen eragina haurtzaroan

Irudika ditzagun hainbat haur patioan pilla-pillan jolasten. Korrika egiten dute, elkarren atzetik ibiltzen dira, eta, harrapatzear daudenean, salbu jartzeko leku baten bila dabiltza. «Etxera» iritsi, babesleku lanak egiten dituen horma edo zuhaitza ukitu eta lasai hartzen dute arnasa. Segundo batzuetan, inork ezin ditu harrapatu. “Etxera” iristeak salbu egotea esan nahi du.

Orain imajina dezagun leku hori desagertu egiten dela.

Etxe kaleratze bat bizi duen haur batentzat etxea galtzeak etxerik gabe geratzea baino askoz gehiago esan nahi du. Etxean jaten dute, jolasten dute, ikasten dute… Errutinek eta espazio ezagunek euren barne mundua antolatzen laguntzen diete. Etxea da barne ordena hori, babestuak sentitzen diren lekua. Zer gertatzen da espazio hori erabilgarri ez dagoenean? Nola eragiten dio haurtzaroari ezagunaren segurtasuna galtzeak, oraindik mundua ulertzen ikasten ari den bitartean?

Sabai bat galtzea baino askoz gehiago

Etxegabetze bat bizi-gertaera estresagarria da, eta muturreko zaurgarritasun-egoeran jartzen ditu familiak. Kasu horietan, familia baten arazo ekonomikoetan edo beste etxebizitza bat aurkitzeko zailtasunetan pentsatzen dugu. Hala ere, maiz funtsezko zerbait ahazten dugu: egoera honek haur eta nerabeengan izan ditzakeen ondorio emozional, sozial eta hezigarriak.

Inpaktua ez da nahitaez hasten familiak etxea uzten duen egunean. gehienetan, ziurgabetasuna askoz lehenago agertzen da. Umeek gurasoen kezka sumatzen dute, zerbait ez doala ondo nabaritzen dute eta agian oraindik guztiz ulertzen ez dituzten elkarrizketak entzuten dituzte.

Alde egiteko unea iristen denean, gela, jostailuak, bizilagunak, lagunak eta, batzuetan, eskola gal ditzakete. Pertsona heldu batentzat, etxe-aldaketa bat etxe-aldaketa bat izan daiteke. Haur batentzat, ezagutzen zuen munduaren zati handi bat bat-batean desagertzea esan nahi du agian.

Etxea, eskolarekin batera, haurtzaroak bere segurtasuna eraikitzeko espazio nagusietako bat da. Han errutinak sortzen dira, loturak ezartzen dira eta inguruneaz fidatzen ikasten da. Mundu hori ezegonkor bihurtzen denean, beldurra, tristura, segurtasunik eza edo azaltzen zaila den deserrotze-sentsazioa ager daitezke.

Ezinegona hitzekin ezin denean azaldu

Haur bakoitzak modu desberdinean bizi ditu egoera horiek. Adinak, familiaren gorabeherek eta jasotzen duen laguntzak eragina dute gertatzen ari denari aurre egiteko moduan:

Txikienek okerrago lo egin dezakete, amesgaiztoak izan ditzakete, suminkorragoak izan daitezke edo etengabe gurasoengandik hurbil egon behar dute. Beste batzuk gaindituta zituzten portaeretara itzul daitezke edo banantzeen aurrean beldurra senti dezakete. Batzuetan, gertatutakoa euren errua dela ere pentsa dezakete. Horregatik, garrantzitsua da haiei azaltzea, ulertzeko moduko hitzekin, ez direla helduen etxebizitza arazoen erantzule.

Nerabezaroan, sufrimendua beste modu batzuetan ager daiteke: lotsa, antsietatea, isolamendua edo ikaskideek familiaren egoera ezagutzeko beldurra. Auzoz edo ikastetxez aldatzeak ere lagun eta kide izateko gune garrantzitsuak galtzea ekar dezake etapa honetan.

Bada gogoratu behar den zerbait: haurrek ezin dute beti hitzetan jarri gertatzen zaiena; askotan beren portaeraren bidez adierazten dute. Amorru baten, isiltasun baten edo erlazionatzeko zailtasun baten atzean egon daiteke nola partekatu ez dakiten kezka bat.

Eskolaren funtsezko eginkizuna

Etxegabetzea ikasgelara ere irits daiteke. Demagun hurrengo astean non lo egingo duen galdetzean klasean artatzen saiatzen den haur bat, edo bere familia etxebizitza baten bila etsi-etsian dabilela azterketa bat prestatzen ari den nerabe bat.

Erraza al da kontzentratzea burua halako kezka batek hartuta daukanean?

Estresak eta ziurgabetasunak arreta, memoria eta ikaskuntza zaildu ditzakete. Horri, batzuetan, arazo materialak gehitu behar zaizkio: ikasteko leku lasairik ez izatea, eskolako materialak galtzea edo ikastetxez aldatu behar izatea. Errendimendua jaisteak ez du esan nahi, nahitaez, gaitasun edo interes falta dagoenik. Baliteke adingabe hori gainezka egiten dion egoera bat kudeatzen saiatzen aritzea.

Horregatik, eskolak funtsezko eginkizuna betetzen du. Errutinak mantentzeak, ikaskideekin lotura mantentzeak eta konfiantzazko irakasleak izateak nolabaiteko egonkortasuna eskaini dezakete bizitzako beste atal batzuk aldatzen ari direnean. Batzuetan, eskola berera joaten jarraitzeak edo lagunekin topo egiteak, galtzen ari direla sentitzen duten mundu horren zati txiki bat gordetzea esan nahi du.

Nork zaintzen ditu zaintzen dituztenak?

Bada ahaztu ezin dugun beste errealitate bat: helduek ere sufritu egiten dute.

Gurasoek etxegabetzea izugarrizko larritasunez bizi dezakete. Etxebizitza bat bilatu behar dute, arazo ekonomikoei aurre egin eta tramiteak ebatzi, seme-alabak emozionalki babesten saiatzen diren bitartean.

Familia askok bizi dutena oso ondo laburbiltzen duen esaldi batekin adierazten zuen ama batek presio hori: «Kontua da ezin naizela orain erori».

Seme-alabak beren menpe daudelako zutik egon behar hori nekagarria izan daiteke. Baina nork zaintzen ditu heldu horiek, gehiago ezin dutela sentitzen dutenean?

Familiak laguntzea ere haurrak babesteko modu bat da. Helduek babesa jasotzen dutenean, baliabide gehiago dituzte egoerari aurre egiteko eta seme-alabei emozionalki laguntzeko.

Batzuetan, gainera, nerabeak berak saiatzen dira familiari eusten. Ekonomiaz arduratzen dira, etxebizitza bilatzen laguntzen dute edo alde batera uzten dituzte beren beharrak, kezka gehiago ez eransteko. Maitasunetik egin arren, ezin dugu ahaztu nerabe izaten jarraitzen dutela. Ez dagokie helduen arazoak konpontzea, ezta familia osoaren laguntza emozional nagusi bilakatzea ere.

Aterpea ez dadila guztiz desagertu

Itzul gaitezen pilla-pilla jokora. Zer gertatzen da haur batek babesteko lekua galtzen duenean? Beste espazio seguru bat aurkitu behar du, lagunduko dion norbait eta lasaitasuna berreskuratzeko modu bat.

Bizitza errealean, segurtasun hori ez dago etxe baten esku bakarrik. Pertsonen eta irauten duten loturen bidez ere eraikitzen da.

Familiak, lagunek, eskolak, bizilagunek, elkarteek eta profesionalek laguntza-sare bat osa dezakete, adingabeei esperientzia hori zeharkatzen laguntzeko. Batzuetan, laguntzeak esan nahi du familia bati baliabideak aurkitzen laguntzea edo haur bati bere eskolara joaten jarraitzea erraztea. Beste batzuetan, berriz, oso gauza erraza da: kontaktua mantentzea, jolastera gonbidatzea edo nola zauden galdetzea, partekatu nahi ez duzuna kontatzera behartu gabe.

Funtsezko mezua helarazten duten keinuak dira: gauza batzuk aldatu badira ere, ez zaude bakarrik.

Elkartasuna eta laguntza-sareak

Eskola ere babesleku dira. Horretarako, garrantzitsua da familiaren intimitatea babestea, haiekin egotea eta egoera ekonomikoa edo bizitegi-egoera haurrarekin batera doan etiketa bihur ez dadin saiatzea.

Baina gauza bat argi izan behar dugu: elkartasuna eta laguntza-sareak funtsezkoak dira, nahiz eta ezin duten ordezkatu etxebizitza seguru bat izateko eskubidea. Ezin dugu bakarrik familien, bizilagunen edo profesionalen esku utzi haurren ongizateari eta garapenari eragiten dion egoera bati erantzuteko ardura.

Etxegabetzeei buruz hitz egin behar dugu, horiek pairatzen dituztenen esperientziak ikusarazi eta haur eta nerabeen beharrak kontuan hartuko dituzten erantzunak eskatu. Horrek esan nahi du prebentzioan lan egin behar dela, bizileku-aukera egokiak eskaini behar direla eta akonpainamendua bermatu behar dela etxebizitza bat galdu aurretik, bitartean eta ondoren.

Ez da nahikoa haurrei edozein egoeratara egokitzeko eskatzea. Gizarte gisa zer egin dezakegun ere galdetu behar diogu geure buruari, segurtasunik gabeko baldintzetan haz ez daitezen.

Haur batek ere ez luke bizirauteko moduan hazi behar

Haur bat pilla-pilean jolasten denean eta etxera iristen denean, badaki segundo batzuetan seguru dagoela. Keinu txiki horretan funtsezko giza behar bat dago: atseden hartzeko leku bat izatea, babestua sentitzindarrak berreskuratzeaea eta berriro mundura atera aurretik .

Haurtzaroak antzeko zerbait behar du eguneroko bizitzan. Etxe segurua behar du, zainduko duten helduak, taldeko kide sentitzeko eskola eta gauzak konplikatzen direnean bizkarra emango ez dion komunitatea.

Ezin ditugu beti saihestu familia batek dituen zailtasun guztiak, baina entzun, lagundu, loturak zaindu eta lan egin dezakegu haur batek ere ez diezaion aurre egin bakardadean duen etxearen galerari.

Izan ere, haurtzaroa babestea ez da bakarrik salbatzeko beste leku bat aurkitzen laguntzea. Babesa gal ez dezan lan egitea ere bada.

Haur batek ere ez luke bizirauteko moduan bizi behar. Haurtzaroak segurtasuna behar du hazi, ikasi, jolastu eta, besterik gabe, haurtzaroa izateko.

Haizea Marijuan, psikologoa, haur-terapeuta